Arbeidsvermogen in de Wajong 2015

Opvallend is dat er dit jaar meer Wajong-aanvragen gedaan worden dan normaal. Dit is niet alleen een landelijke trend, ik merk het ook in mijn eigen opdrachten. Er melden zich steeds meer mensen die een Wajong-uitkering willen aanvragen. De oorzaak hiervan is de wetswijziging van de Wajong in 2015. De toelatingseisen om een Wajong-uitkering te krijgen zijn aangescherpt om de instroom te beperken. In de wet Wajong staat een 10-jaarsregel. Als na 10 jaar blijkt dat er nog steeds geen arbeidsvermogen is, kan er recht zijn op een Wajong-uitkering.

Om voor een Wajong-uitkering in aanmerking te komen gelden er strenge regels
Wet Wajong Artikel 1a:1 Wajong merkt als jonggehandicapte aan: de ingezetene die op de achttiende verjaardag, of als studerende in de wettelijk omschreven periode, door een rechtstreeks en objectief medisch vast te stellen gevolg van ziekte of gebrek duurzaam geen mogelijkheden tot arbeidsparticipatie heeft. ‘Duurzaam’ betekent dat de mogelijkheden tot arbeidsparticipatie zich niet kunnen ontwikkelen. Artikel 1a:1, derde lid, bevat daarnaast de vijfjaarsregeling en de wettelijke tienjaarsveronderstelling voor situaties waarin arbeidsvermogen gedurende tien jaar onafgebroken heeft ontbroken.

Vroeger was een Wajong-uitkering een garantie van inkomen tot aan de pensioengerechtigde leeftijd. Omdat er in de ogen van de overheid te veel mensen in de Wajong kwamen, volgden er maatregelen om de instroom in te dammen. Met de wijzigingen in 2015 is het niet meer alleen voldoende dat een jonggehandicapte ernstige en langdurige beperkingen heeft. Belangrijk is of een jonggehandicapte op de relevante datum geen arbeidsvermogen heeft én of dit ontbreken duurzaam is. De beoordeling van het UWV bestaat daarom uit twee afzonderlijke stappen.

Stap 1 | De arbeidsongeschiktheid
Artikel 1a Schattingsbesluit arbeidsongeschiktheidswetten werkt het begrip ‘geen mogelijkheden tot arbeidsparticipatie’ uit. Arbeidsvermogen ontbreekt wanneer betrokkene:

geen taak kan uitvoeren in een arbeidsorganisatie;
niet over basale werknemersvaardigheden beschikt;
niet ten minste één uur aaneengesloten kan werken;
of niet ten minste vier uur per dag belastbaar is, tenzij hij of zij ten minste twee uur per dag belastbaar is en per uur het minimumloon kan verdienen.

Eén criterium is dus voldoende. De verzekeringsarts beoordeelt vooral de duurbelastbaarheid en het aaneengesloten functioneren; de arbeidsdeskundige onderzoekt taken en werknemersvaardigheden. De conclusie moet berusten op hun samenhangende beoordeling, met deugdelijk onderzoek en een kenbare motivering volgens de artikelen 3:2 en 7:12 Awb.

Stap 2 | De duurzaamheid
Pas wanneer arbeidsvermogen ontbreekt, volgt de prognose. De vraag is niet of iemand ooit volledig zal herstellen, maar of ontwikkeling naar arbeidsvermogen nog mogelijk is. Het UWV moet concreet maken welke verbetering van belastbaarheid, welke verdere ontwikkeling of welke toename van bekwaamheden wordt verwacht, door welke behandeling, begeleiding of leerroute, en waarom dit bij deze jongere realistisch is. Een diagnose op zichzelf beslist de zaak niet; functioneren, behandelresultaten, leerbaarheid, voorgeschiedenis en de onderlinge versterking van beperkingen zijn bepalend.

Wat zegt de actuele rechtspraak over arbeidsvermogen:

CRVB:2023:1475 Als het UWV stelt dat het ontbreken niet duurzaam is, hoeft het niet te bewijzen dat arbeidsvermogen daadwerkelijk zal ontstaan. Wel moet het aannemelijk maken dat ontwikkeling zodanig mogelijk is dat ontstaan van arbeidsvermogen niet is uitgesloten. Een geringe kans op lange termijn is in de Wajong strenger dan bij de IVA: die kan duurzaamheid vooralsnog in de weg staan.
CRVB:2025:569 bevestigt dat de prognose individueel en inzichtelijk moet zijn. Een motiveringsgebrek dat pas in hoger beroep wordt hersteld, kan leiden tot instandlating van de uitkomst, maar ook tot een proceskostenveroordeling. Voor de praktijk is de les: de ontwikkelstappen horen al in het primaire besluit en in bezwaar concreet te zijn uitgewerkt.
CRVB:2026:555 laat de andere kant zien: waar het UWV onvoldoende onderbouwt dat nog reële ontwikkeling naar arbeidsvermogen mogelijk is, kan de weigering niet standhouden en kan recht op Wajong volgen. Deze uitspraak onderstreept dat mogelijke behandeling niet gelijkstaat aan een concrete verwachting van relevante functionele ontwikkeling.
CRVB:2026:161 illustreert de bewijspositie bij de vier criteria. Klachten over hoofdpijn en concentratie waren zonder concrete medische onderbouwing onvoldoende om aan te nemen dat één uur aaneengesloten werken of vier uur per dag belastbaarheid ontbrak. Het dagverhaal en specialistische gegevens moeten dus rechtstreeks worden verbonden aan het betwiste criterium.

Helaas is de volgende wijziging van de Wet Wajong aanstaande. Per 01-01-2027 geldt dat als iemand 5 jaar lang onafgebroken heeft gewerkt met meer dan 75% van het wettelijk minimumloon, de Wajong-uitkering stopt.