Er zijn steeds meer vraagtekens te plaatsen bij de duurzaamheid van het succes van de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA) als middel om arbeidsongeschiktheid te beperken. Dit blijkt uit statistieken die zijn gepubliceerd in economievakblad ESB. Historisch gezien is het percentage arbeidsongeschikten binnen de beroepsbevolking nog steeds relatief laag. De vraag is echter hoelang dat nog zo blijft, nu de instroom in een stroomversnelling is geraakt.
Volgens het ESB-artikel is de instroom in de WIA sinds de invoering van de regeling in 2006 bijna verdubbeld. Hierbij is de stijging de laatste jaren in een stroomversnelling geraakt waarvan het einde nog niet in zicht is. Belangrijke oorzaken zijn de toename van het aantal werkende ouderen, capaciteitsproblemen in de uitvoering en een algemene stijging van het risico op langdurige ziekte. Ouderen hebben gemiddeld een hogere kans op arbeidsongeschiktheid omdat met het vorderen van de leeftijd ook de kans op gezondheidsklachten toeneemt. De capaciteitsproblemen dragen bij aan een hogere instroom doordat wegens oplopende wachttijden steeds meer mensen in afwachting van beoordeling een voorschotuitkering krijgen. De algemene stijging van de kans op langdurige ziekte doet zich voor sinds de coronapandemie.
We zitten in een vierde golf van stijgende instroom
De publicatie in ESB laat zien dat het aandeel van mensen met een arbeidsongeschiktheidsuitkering binnen de totale beroepsbevolking de voorbije decennia een golfbeweging vertoont. Op dit moment zitten we in de opgaande en met de jaren steeds steilere lijn van de vierde golf. De eerste deed zich voor na 1967, het jaar van de invoering van de Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO). Deze voorganger van de WIA bood met name vanaf 1975 steeds meer werknemers inkomensbescherming bij arbeidsongeschiktheid, tot bijna een miljoen in 1990. Dit leidde tot de ingreep die premier Lubbers in gang zette met zijn beroemde uitspraak ‘Nederland is ziek’. De grote systeemhervorming die vervolgens in 1993 zijn beslag kreeg had echter maar tijdelijk effect.
Maatregelen hebben steeds maar tijdelijk effect
Er ontstond een nieuwe golf, waarna begin deze eeuw wederom tot een reeks hervormingen werd besloten. Er kwamen meer financiële prikkels voor werkgevers, zoals verlengde loondoorbetaling, premiedifferentiatie en de optie om eigenrisicodrager te zijn. Ook werden strikte verplichtingen bij langdurige ziekte vastgelegd in de Wet verbetering poortwachter. Als sluitstuk werd in 2006 de WIA ingevoerd, met een hogere toetredingsdrempel (35% inkomensverlies) en een lange wachttijd (2 jaar). Het instroompercentage daalde naar 0,8% in 2004 en onder de 0,5% in 2006, minder dan een derde van het niveau van rond de eeuwwisseling. Nu een nieuwe golf zich opbouwt, lijkt de les te zijn dat maatregelen om instroom te beperken steeds maar tijdelijk effect hebben.
Meer weten?
